Hoe leert het brein? En is e-learning dan wel een oplossing?

Hoe leert het brein? Over breinleren is de laatste 10 jaar veel gepubliceerd. Eén van de belangrijkste ontdekkingen is dat onze hersenen zich voortdurend doorontwikkelen, waarbij leren in technische zin bestaat uit het vormen van sterke en uitgebreide neurale netwerken. Hoe dat precies in z’n werk gaat, is op zich razend interessant, maar vanuit mijn professie ben ik uiteraard vooral geïnteresseerd in hoe je het leren kunt verbeteren, met de kennis over hoe hersenen werken.

Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat er geen 1-op-1 relatie is tussen ‘onderwijzen’ en leren: kennis als leerelement kan eigenlijk niet overgedragen worden Cruciaal blijkt de rol van het werkgeheugen te zijn. En daar wordt veel van gevraagd. Dagelijks staan we bloot aan grote stromen met waargenomen informatie. (NB: Het schijnt dat de moderne mens van nu evenveel informatie per dag te verwerken krijgt als een middeleeuwer gedurende z’n hele leven.) Minder dan 10% van die dagelijkse chaotische hoeveelheid prikkels en impulsen wordt doorgestuurd naar het werkgeheugen. Er wordt dus een hoop “over het hoofd gezien”. En wat er dan wel geselecteerd wordt is sterk afhankelijk van toevalligheden en persoonlijke voorkeuren. Die selectie wordt vervolgens slechts korte tijd bewaard (6 seconden gemiddeld) en door het brein geanalyseerd: wat is de zin hiervan, waarmee kan ik dit combineren? Waar sluit het aan op wat ik al wist? Wat is de grotere betekenis deze toevoeging in combinatie met wat ik al wist? Als dit onder woorden kan worden gebracht, geeft het brein aan dat de toegevoegde kennis “gebruiksklaar” is voor toepassing. Dat wordt tenslotte opgeslagen in een lange termijn geheugen cluster, en kan indien nodig aangewend worden.

Wat betekent dit o.a. voor het ontwikkelen van leertrajecten?

• Zoek aansluiting op wat de hersenen al beheersen/weten en wat men gewend is (bv. in de werkomgeving als levensechte setting), maar maak het net iets moeilijker, net zoals in computerspelletjes.
• Stuur op de activiteiten in het werkgeheugen: zorg voor herhaling en het creëren zo veel mogelijk verschillende “leerhits” m.b.t. het leeronderwerp. Herhaling in verschillende vormen leidt tot “dikkere” neurale netwerken in de hersenen.
• Probeer aan te sluiten op triggers waarbij hersenen dopamine (stof waarmee verbindingen sterker worden) gaan aanmaken: wakker nieuwsgierigheid, competitie, experimenteren, uitdaging aan.

Als ik met dat in m’n achterhoofd naar e-learning modules kijk, kom ik tot de conclusie dat modules die bestaan uit tekst, plaatjes, een filmpje en een paar toetsvragen nauwelijks effect kunnen hebben. Eerlijk gezegd is het mij zelf als e-learning professional nog nooit gelukt zo’n module af te maken. Ik geloof dan ook allang niet meer in e-modules waarin (hoe mooi vormgegeven ook) allerlei kennis multimediaal wordt overgedragen. Vreemd dat we er toch nog massa’s van blijven produceren. Tegen beter weten in?

Met kennis over hoe de hersenen werken is volgens mij de kunst van e-learning dat je (internet-) technologie net zo weet in te zetten als je doet voor je werk of je privé zaken. Waar het brein dus al aan gewend is. En wat aansluit op wat je al weet en doet in de dagelijkse praktijk. De leeromgeving moet dan niet voornamelijk content aanreiken, maar juist input voor je leerproces: wat kan ik doen om dit leertraject tot een goed einde te brengen? E-learning wordt dus pas effectief als je leerprocessen kunt initiëren, volgen en de resultaten (zelf of met anderen) kunt meten. En niet zozeer door bakken content af te spelen. Juist niet zou ik zeggen.

Wat betekent dat voor leeromgevingen?

• Iemand die je iets wil leren moet in de leer(werk)omgeving z’n eigen weg kunnen bewandelen. Vooraf vastgestelde leerroutes zijn dus veel te beperkend. Bied dus geen gestructureerde content aan die keurig wordt doorgelopen, maar initieer een leertraject, waarin iemand op z’n eigen manier kan toewerken naar een te beoordelen eindresultaat.
• De leeromgeving moet gebruik maken van hetgeen iemand al gewend is te gebruiken voor werk en prive. E-learning omgevingen moeten dus geïntegreerd worden met de tools die men al gewend is te gebruiken. Geen ELO-forum dus, maar gewoon Facebook, Hyves of LinkedIn.
• Er moeten meerdere manieren zijn waarop iemand kan aantonen dat hij/zij iets geleerd heeft. Het gaat erom dat iemand snapt wat hij/zij aan het doen (kennis) is en kan aantonen dat hij/zij iets juist kan toepassen (vaardigheden/gedrag). Dus als het niet perse moet: een keer geen multiple choice kennistoets, maar mijn part een zelfgemaakt filmpje waarin de deelnemer laat zien dat ie het begrepen heeft. Veel leuker bovendien.
• Gebruik wetten uit de game-wereld: waar punten gehaald kunnen worden en competitie in het proces is ingebouwd, wordt meer geleerd! (Voorbeeld: uiteindelijk gaat het aan je vreten als de compleetheid van je profiel op LinkedIn nog steeds niet op 100% staat).

Een van mijn opdrachtgevers bedacht op basis van deze uitgangspunten voor z’n verkoopteam via onze leeromgeving een leertraject met veel werkplekopdrachten, links naar youtube filmpjes en productinformatie en een eindopdracht in de vorm van een prijsvraag: wie bedenkt het beste schappenplan voor dit product? De resultaten waren prachtig:

• De productkennis nam aantoonbaar toe: ruim 80% wist antwoord op alle vragen.
•  Mensen zochten elkaar op via Social Media met vragen en antwoorden, en wisselden tips en ideeën (en foto’s van waar ze mee bezig waren) uit.
•  De omzet nam toe: de verkoopadviseurs maakten gezamenlijk 7% meer omzet in de productgroepen waar het leertraject op was afgestemd.

Ik bedoel maar: als je van leren een uitdagende klus met winkansen weet te maken, gaat het een stuk makkelijker dan pagina voor pagina online of zittend in de klas. Internettechnologie biedt een ongekende schat aan creatieve mogelijkheden om innovatieve leertrajecten te ondersteunen en de rendementen meetbaar te maken. Ook leuker voor het brein overigens.